Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Vận dụng trang 23 Chuyên đề Toán 11

Bài 5. Phép dời hình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong tình huống mở đầu, bằng quan sát (H.1.33), hãy chỉ ra phép dời hình:

a) Biến Hình a)a) thành Hình b)b).

b) Biến Hình b)b) thành Hình c)c).

c) Biến Hình a)a) thành Hình c)c).

d) Biến Hình c)c) thành Hình a)a).

Lời giải

Nhận xét chung. Ba hình trong H.1.33 là ba "bản sao" của cùng một hình (bằng nhau), chỉ khác nhau về vị trí và hướng. Vì mọi phép biến hình bảo toàn khoảng cách đều là phép dời hình, ta chỉ cần quan sát xem từ hình này sang hình kia hình đã được *trượt*, *lật* hay *quay* để gọi tên phép dời hình tương ứng.

a) Biến Hình a)a) thành Hình b)b).

Quan sát thấy Hình b)b) có cùng hướng với Hình a)a) (không bị lật, không bị quay), chỉ được dời đi một đoạn theo một hướng cố định. Do đó phép dời hình cần tìm là phép tịnh tiến theo vectơ v⃗=AA′→\vec{v} = \overrightarrow{AA'}, với AA là một điểm của Hình a)a) và A′A' là điểm tương ứng của Hình b)b).

b) Biến Hình b)b) thành Hình c)c).

Quan sát thấy Hình c)c) là ảnh "lật ngược" của Hình b)b) qua một đường thẳng dd (hai hình đối xứng nhau qua dd, các điểm tương ứng nằm hai phía và cách đều dd). Do đó phép dời hình cần tìm là phép đối xứng trục Đd\mathrm{Đ}_d với trục dd là đường trung trực của đoạn nối hai điểm tương ứng.

c) Biến Hình a)a) thành Hình c)c).

Từ a) và b): để đưa Hình a)a) về Hình c)c) ta thực hiện liên tiếp phép tịnh tiến theo v⃗\vec{v} (đưa a)a) về b)b)) rồi phép đối xứng trục Đd\mathrm{Đ}_d (đưa b)b) về c)c)). Hợp thành của hai phép dời hình cũng là một phép dời hình:
f=Đd∘Tv⃗.f = \mathrm{Đ}_d \circ T_{\vec{v}}.
Đây là phép dời hình (cụ thể là một phép đối xứng trượt) biến Hình a)a) thành Hình c)c).

d) Biến Hình c)c) thành Hình a)a).

Phép cần tìm là phép dời hình ngược của phép ở câu c), tức là thực hiện liên tiếp theo thứ tự ngược lại: trước hết đối xứng trục Đd\mathrm{Đ}_d (đưa c)c) về b)b), vì Đd\mathrm{Đ}_d là phép đối xứng nên trùng với phép ngược của chính nó), rồi tịnh tiến theo vectơ −v⃗-\vec{v} (đưa b)b) về a)a)):
f−1=T−v⃗∘Đd.f^{-1} = T_{-\vec{v}} \circ \mathrm{Đ}_d.

Kiểm tra. Cả bốn phép đều bảo toàn khoảng cách (tịnh tiến, đối xứng trục và hợp thành của chúng), nên đều là phép dời hình; thứ tự thực hiện ở

c) và

d) đúng là ngược nhau, phù hợp vì

d) là phép ngược của c).

Đáp số

Phép tịnh tiến theo vectơ v⃗=AA′→\vec{v}=\overrightarrow{AA'}Phép đối xứng trục Đd\mathrm{Đ}_dHợp của tịnh tiến theo v⃗\vec{v} rồi đối xứng trục dd: f=Đd∘Tv⃗f=\mathrm{Đ}_d\circ T_{\vec v}Phép ngược của c): f−1=T−v⃗∘Đdf^{-1}=T_{-\vec v}\circ \mathrm{Đ}_d (đối xứng trục dd rồi tịnh tiến theo −v⃗-\vec v)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.