Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 1.12 trang 20 Chuyên đề Toán 11

Bài 5. Phép dời hình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình vuông ABCDABCD có tâm OO. Trên đường tròn ngoại tiếp hình vuông, theo chiều dương (ngược chiều kim đồng hồ), thứ tự các đỉnh hình vuông là AA, BB, CC, DD.

a) Tìm ảnh của các điểm AA, BB, CC, DD qua phép quay tâm OO góc quay π2\dfrac{\pi}{2}.

b) Mỗi phép quay Q(O, 0)Q_{(O,\,0)}, Q(O, π2)Q_{\left(O,\,\frac{\pi}{2}\right)}, Q(O, π)Q_{(O,\,\pi)}, Q(O, 3π2)Q_{\left(O,\,\frac{3\pi}{2}\right)} biến hình vuông ABCDABCD thành hình nào?

Lời giải

Vì ABCDABCD là hình vuông tâm OO nên bốn đỉnh cùng nằm trên đường tròn ngoại tiếp tâm OO và chia đường tròn thành bốn cung bằng nhau. Do đó, đi theo chiều dương (ngược chiều kim đồng hồ), hai đỉnh liên tiếp cách nhau một góc ở tâm bằng 2π4=π2\dfrac{2\pi}{4}=\dfrac{\pi}{2}. Theo thứ tự chiều dương, các đỉnh lần lượt là A, B, C, DA,\,B,\,C,\,D.

a) Ảnh của A, B, C, DA,\,B,\,C,\,D qua Q(O, π2)Q_{\left(O,\,\frac{\pi}{2}\right)}.

Phép quay Q(O, π2)Q_{\left(O,\,\frac{\pi}{2}\right)} giữ nguyên tâm OO và quay mỗi điểm quanh OO một góc π2\dfrac{\pi}{2} theo chiều dương. Vì bốn đỉnh nằm trên cùng đường tròn tâm OO và hai đỉnh liên tiếp cách nhau đúng góc π2\dfrac{\pi}{2} theo chiều dương, nên phép quay này biến mỗi đỉnh thành đỉnh liền kề kế tiếp theo chiều dương:

A↦B,B↦C,C↦D,D↦A.A\mapsto B,\quad B\mapsto C,\quad C\mapsto D,\quad D\mapsto A.

Vậy ảnh của A, B, C, DA,\,B,\,C,\,D lần lượt là B, C, D, AB,\,C,\,D,\,A.

b) Ảnh của hình vuông ABCDABCD qua từng phép quay.

Mỗi phép quay là một phép dời hình nên biến hình vuông thành hình vuông bằng nó. Ta xét ảnh của bốn đỉnh:

- Q(O, 0)Q_{(O,\,0)}: góc quay bằng 00 nên là phép đồng nhất, giữ nguyên mọi điểm: A↦A, B↦B, C↦C, D↦DA\mapsto A,\ B\mapsto B,\ C\mapsto C,\ D\mapsto D. Ảnh của hình vuông ABCDABCD là chính hình vuông ABCDABCD.

- Q(O, π2)Q_{\left(O,\,\frac{\pi}{2}\right)}: theo câu a), A↦B, B↦C, C↦D, D↦AA\mapsto B,\ B\mapsto C,\ C\mapsto D,\ D\mapsto A. Tập bốn đỉnh {A,B,C,D}\{A,B,C,D\} không đổi, nên ảnh là chính hình vuông ABCDABCD.

- Q(O, π)Q_{(O,\,\pi)}: quay góc π\pi (đối xứng tâm OO): A↦C, B↦D, C↦A, D↦BA\mapsto C,\ B\mapsto D,\ C\mapsto A,\ D\mapsto B. Ảnh là chính hình vuông ABCDABCD.

- Q(O, 3π2)Q_{\left(O,\,\frac{3\pi}{2}\right)}: quay góc 3π2\dfrac{3\pi}{2} theo chiều dương (tương đương quay π2\dfrac{\pi}{2} theo chiều âm): A↦D, B↦A, C↦B, D↦CA\mapsto D,\ B\mapsto A,\ C\mapsto B,\ D\mapsto C. Ảnh là chính hình vuông ABCDABCD.

Trong cả bốn trường hợp, tập các đỉnh được giữ nguyên nên mỗi phép quay đều biến hình vuông ABCDABCD thành chính nó.

Kiểm tra: Các góc quay 0, π2, π, 3π20,\ \dfrac{\pi}{2},\ \pi,\ \dfrac{3\pi}{2} đều là bội của π2\dfrac{\pi}{2} — đúng bằng góc giữa hai đỉnh liên tiếp của hình vuông ở tâm, nên hợp lý khi mỗi phép quay đưa hình vuông về chính nó.

Đáp số

A↦B, B↦C, C↦D, D↦AA\mapsto B,\ B\mapsto C,\ C\mapsto D,\ D\mapsto ACả bốn phép quay Q(O,0), Q(O,π2), Q(O,π), Q(O,3π2)Q_{(O,0)},\ Q_{(O,\frac{\pi}{2})},\ Q_{(O,\pi)},\ Q_{(O,\frac{3\pi}{2})} đều biến hình vuông ABCDABCD thành chính nó

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.