Mục lục Bài 131/131
Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 3.26 trang 61 Chuyên đề Toán 10

Bài tập cuối chuyên đề 3   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một tàu vũ trụ nằm trong một quỹ đạo tròn và ở độ cao 148 km so với bề mặt Trái Đất (H.3.27). Sau khi đạt được vận tốc cần thiết để thoát khỏi lực hấp dẫn của Trái Đất, tàu vũ trụ sẽ đi theo quỹ đạo parabol với tâm Trái Đất là tiêu điểm; điểm khởi đầu của quỹ đạo này là đỉnh parabol quỹ đạo.

a) Viết phương trình chính tắc của parabol quỹ đạo (1 đơn vị đo trên mặt phẳng toạ độ ứng với 1 km trên thực tế, lấy bán kính Trái Đất là 6 371 km).

b) Giải thích vì sao, kể từ khi đi vào quỹ đạo parabol, càng ngày, tàu vũ trụ càng cách xa Trái Đất.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 61 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.27: Hệ trục toạ độ OxyOxy với gốc OO nằm trên trục xx. Trái Đất được vẽ là hình cầu có tâm FF nằm trên trục xx (bên phải OO), bán kính Trái Đất 6371 km; FF là tiêu điểm của parabol. Đỉnh parabol nằm tại gốc OO (điểm khởi đầu quỹ đạo, cách bề mặt Trái Đất 148 km). Từ đỉnh OO, nhánh parabol đi lên và mở rộng sang bên phải, đi qua điểm MM nằm ở góc phần tư thứ nhất. Một tên lửa (tàu vũ trụ) được vẽ tại vị trí gần đỉnh. Khoảng cách 148 km được chú thích từ OO đến bề mặt Trái Đất.

Lời giải

a) Viết phương trình chính tắc của parabol quỹ đạo

Chọn hệ trục toạ độ OxyOxy như hình vẽ: đỉnh parabol trùng với gốc OO (điểm khởi đầu quỹ đạo), tiêu điểm của parabol là tâm FF của Trái Đất nằm trên tia OxOx.

Phương trình chính tắc của parabol có dạng:
y2=2px(p>0),y^2 = 2px \quad (p>0),
với tiêu điểm F(p2; 0)F\left(\dfrac{p}{2};\,0\right) và đỉnh tại gốc OO. Khi đó khoảng cách từ đỉnh OO đến tiêu điểm FF bằng p2\dfrac{p}{2}.

Đỉnh OO là điểm cách bề mặt Trái Đất 148148 km, còn tiêu điểm FF là tâm Trái Đất. Do đó khoảng cách từ đỉnh đến tiêu điểm bằng bán kính Trái Đất cộng với độ cao của tàu:
OF=6371+148=6519 (km).OF = 6371 + 148 = 6519 \text{ (km)}.

Suy ra:
p2=6519  ⇒  p=13038  ⇒  2p=26076.\frac{p}{2} = 6519 \;\Rightarrow\; p = 13038 \;\Rightarrow\; 2p = 26076.

Vậy phương trình chính tắc của parabol quỹ đạo là:
y2=26076 x.y^2 = 26076\,x.

b) Giải thích vì sao tàu vũ trụ càng ngày càng cách xa Trái Đất

Trái Đất có tâm là tiêu điểm FF của parabol. Với một điểm M(x; y)M(x;\,y) bất kì nằm trên parabol y2=2pxy^2 = 2px, theo tính chất bán kính qua tiêu, khoảng cách từ MM đến tiêu điểm FF bằng:
MF=x+p2=x+6519.MF = x + \frac{p}{2} = x + 6519.

Kể từ khi rời đỉnh OO, tàu vũ trụ di chuyển dọc theo nhánh parabol nên hoành độ xx của vị trí tàu tăng dần (và không bị chặn trên). Do đó MF=x+6519MF = x + 6519 cũng tăng dần, tức là khoảng cách từ tàu đến tâm Trái Đất (và do bán kính Trái Đất không đổi, nên cả khoảng cách đến bề mặt Trái Đất) ngày càng lớn.

Vậy kể từ khi đi vào quỹ đạo parabol, càng ngày tàu vũ trụ càng cách xa Trái Đất (đpcm).

Đáp số

y² = 26076xđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.