Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 3.6 trang 45 Chuyên đề Toán 10

Bài tập cuối chuyên đề 3   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một phòng thì thầm có trần vòm elip với hai tiêu điểm ở độ cao 1,6 m (so với mặt sàn) và cách nhau 16 m. Đỉnh của mái vòm cao 7,6 m (H.3.9). Hỏi âm thanh thì thầm từ một tiêu điểm thì sau bao nhiêu giây đến được tiêu điểm kia? Biết vận tốc âm thanh là 343,2 m/s và làm tròn đáp số tới 4 chữ số sau dấu phẩy.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.9: Mặt cắt của phòng thì thầm có dạng nửa trên của một elip (mái vòm) đặt trên mặt sàn nằm ngang. Trên một đường nằm ngang (nằm trong mái vòm, song song mặt sàn) có hai điểm tiêu điểm được vẽ chấm đen, cách nhau 16 m; đường này ở độ cao 1,6 m so với mặt sàn. Từ mỗi tiêu điểm có các tia (nét xanh) đi lên phản xạ ở mái vòm rồi hội tụ về tiêu điểm kia. Chiều cao từ mặt sàn tới đỉnh mái vòm là 7,6 m (mũi tên dọc nét đứt ở giữa). Nhãn 1,6 m chỉ độ cao của đường chứa hai tiêu điểm so với mặt sàn.

Lời giải

Thiết lập hệ trục và phương trình elip.

Mặt cắt của mái vòm là nửa trên của một elip. Chọn tâm elip là gốc toạ độ OO, trục OxOx nằm ngang đi qua hai tiêu điểm, trục OyOy thẳng đứng. Khi đó elip có phương trình chính tắc
x2a2+y2b2=1(a>b>0),\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1\quad(a>b>0),
với hai tiêu điểm F1(−c;0)F_1(-c;0), F2(c;0)F_2(c;0) và c2=a2−b2c^2=a^2-b^2.

Tìm cc. Hai tiêu điểm cách nhau 1616 m nên
2c=16 ⇒ c=8 (m).2c=16\ \Rightarrow\ c=8\ (\text{m}).

Tìm bb. Đường chứa hai tiêu điểm (tức trục lớn, đi qua tâm OO) ở độ cao 1,61{,}6 m so với mặt sàn, còn đỉnh mái vòm cao 7,67{,}6 m. Đỉnh mái vòm chính là đầu mút của trục bé (điểm cao nhất của elip), nên
b=7,6−1,6=6 (m).b=7{,}6-1{,}6=6\ (\text{m}).

Tìm aa. Từ c2=a2−b2c^2=a^2-b^2 suy ra
a2=b2+c2=62+82=36+64=100 ⇒ a=10 (m).a^2=b^2+c^2=6^2+8^2=36+64=100\ \Rightarrow\ a=10\ (\text{m}).

Tính quãng đường âm thanh. Theo tính chất phản xạ của elip, tia âm thanh phát từ tiêu điểm F1F_1, phản xạ trên mái vòm tại một điểm MM rồi hội tụ về tiêu điểm F2F_2. Với mọi điểm MM trên elip ta có
MF1+MF2=2a=2⋅10=20 (m).MF_1+MF_2=2a=2\cdot 10=20\ (\text{m}).
Vậy quãng đường âm thanh đi được không phụ thuộc điểm phản xạ và luôn bằng 2020 m.

Tính thời gian. Với vận tốc âm thanh v=343,2v=343{,}2 m/s:
t=2av=20343,2≈0,0583 (s).t=\frac{2a}{v}=\frac{20}{343{,}2}\approx 0{,}0583\ (\text{s}).

Kiểm tra lại: 0,0583×343,2≈20,01 m≈20 m0{,}0583\times 343{,}2\approx 20{,}01\ \text{m}\approx 20\ \text{m} (đúng với 2a2a). Vậy sau khoảng 0,05830{,}0583 giây âm thanh thì thầm từ một tiêu điểm đến được tiêu điểm kia.

Đáp số

t=20343,2≈0,0583t=\dfrac{20}{343{,}2}\approx 0{,}0583 giây

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.