Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 2.28 trang 38 Chuyên đề Toán 10

Bài tập cuối chuyên đề 2   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tìm số hạng có giá trị lớn nhất của khai triển (p+q)n(p + q)^n với p>0p > 0, q>0q > 0, p+q=1p + q = 1.

Lời giải

Thiết lập số hạng tổng quát.

Theo công thức nhị thức Newton:
(p+q)n=∑k=0nCnk pkq n−k.(p+q)^n=\sum_{k=0}^{n}C_n^k\,p^{k}q^{\,n-k}.

Kí hiệu số hạng ứng với kk là
uk=Cnk pkq n−k,k=0,1,2,…,n.u_k=C_n^k\,p^{k}q^{\,n-k},\qquad k=0,1,2,\dots,n.
Vì p>0, q>0p>0,\ q>0 nên mọi uk>0u_k>0. Ta so sánh các số hạng liên tiếp bằng cách xét tỉ số ukuk−1\dfrac{u_k}{u_{k-1}}.

Xét tỉ số hai số hạng liên tiếp.

Vì CnkCnk−1=n−k+1k\dfrac{C_n^k}{C_n^{k-1}}=\dfrac{n-k+1}{k} nên với k=1,2,…,nk=1,2,\dots,n:
ukuk−1=CnkCnk−1⋅pkq n−kpk−1q n−k+1=n−k+1k⋅pq.\frac{u_k}{u_{k-1}}=\frac{C_n^k}{C_n^{k-1}}\cdot\frac{p^{k}q^{\,n-k}}{p^{k-1}q^{\,n-k+1}}=\frac{n-k+1}{k}\cdot\frac{p}{q}.

Do uk−1>0u_{k-1}>0 nên
ukuk−1≥1  ⟺  (n−k+1)p≥kq.\frac{u_k}{u_{k-1}}\ge 1\iff (n-k+1)p\ge kq.
Thay q=1−pq=1-p:
(n−k+1)p≥k(1−p)  ⟺  np−kp+p≥k−kp  ⟺  (n+1)p≥k.(n-k+1)p\ge k(1-p)\iff np-kp+p\ge k-kp\iff (n+1)p\ge k.

Vậy:
uk≥uk−1  ⟺  k≤(n+1)p,uk<uk−1  ⟺  k>(n+1)p.u_k\ge u_{k-1}\iff k\le (n+1)p,\qquad u_k< u_{k-1}\iff k>(n+1)p.

Nghĩa là dãy u0,u1,…,unu_0,u_1,\dots,u_n tăng khi k≤(n+1)pk\le (n+1)p rồi giảm khi k>(n+1)pk>(n+1)p. Số hạng lớn nhất nằm ở chỗ chuyển từ tăng sang giảm.

Tìm chỉ số của số hạng lớn nhất. Đặt k0=[(n+1)p]k_0=\big[(n+1)p\big] (phần nguyên của (n+1)p(n+1)p).

*Trường hợp 1: (n+1)p(n+1)p không nguyên.*

Khi đó ukuk−1≠1\dfrac{u_k}{u_{k-1}}\ne 1 với mọi kk. Với k≤k0k\le k_0 thì k<(n+1)pk<(n+1)p nên uk>uk−1u_k>u_{k-1} (dãy tăng ngặt); với k≥k0+1k\ge k_0+1 thì k>(n+1)pk>(n+1)p nên uk<uk−1u_k<u_{k-1} (dãy giảm ngặt). Do đó số hạng lớn nhất là
 uk0=Cnk0 pk0q n−k0 ,k0=[(n+1)p].\boxed{\,u_{k_0}=C_n^{k_0}\,p^{k_0}q^{\,n-k_0}\,},\qquad k_0=\big[(n+1)p\big].

*Trường hợp 2: (n+1)p=m(n+1)p=m là số nguyên.*

Khi k=mk=m ta có umum−1=1\dfrac{u_m}{u_{m-1}}=1, tức um−1=umu_{m-1}=u_m. Với k<mk<m dãy tăng, với k>mk>m dãy giảm. Vậy có hai số hạng lớn nhất bằng nhau ứng với k=m−1k=m-1 và k=mk=m:
um−1=um=Cnm pmq n−m,m=(n+1)p.u_{m-1}=u_{m}=C_n^{m}\,p^{m}q^{\,n-m},\qquad m=(n+1)p.

Kiểm tra lại bằng ví dụ.

- n=2, p=q=12n=2,\ p=q=\tfrac12: (n+1)p=32(n+1)p=\tfrac32 không nguyên, k0=1k_0=1. Ta có u0=14, u1=C21(12)2=12, u2=14u_0=\tfrac14,\ u_1=C_2^1\big(\tfrac12\big)^2=\tfrac12,\ u_2=\tfrac14. Lớn nhất là u1=12u_1=\tfrac12 — đúng với kết quả uk0u_{k_0}.
- n=3, p=q=12n=3,\ p=q=\tfrac12: (n+1)p=2(n+1)p=2 nguyên, m=2m=2. Ta có u1=C31(12)3=38=u2u_1=C_3^1\big(\tfrac12\big)^3=\tfrac38=u_2, còn u0=u3=18u_0=u_3=\tfrac18. Đúng là có hai số hạng lớn nhất bằng nhau.

Kết luận phù hợp.

Đáp số

Đặt k0=[(n+1)p]k_0=\big[(n+1)p\big]. Số hạng lớn nhất là uk0=Cnk0pk0q n−k0u_{k_0}=C_n^{k_0}p^{k_0}q^{\,n-k_0}; nếu (n+1)p(n+1)p là số nguyên thì có hai số hạng lớn nhất bằng nhau ứng với k=(n+1)pk=(n+1)p và k=(n+1)p−1k=(n+1)p-1.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.