Bài 2. Ứng dụng của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn Đã kiểm chéo
Lời giải
Ta dùng phương pháp Gauss: biến đổi hệ về dạng tam giác (hoặc dạng bậc thang) bằng các phép biến đổi tương đương trên các phương trình, rồi giải ngược từ dưới lên.
a)
Đổi chỗ phương trình thứ nhất và thứ hai để hệ số của ở phương trình đầu bằng , rồi khử ở hai phương trình dưới (lấy và ):
Cộng hai phương trình cuối: .
Thay vào : .
Thay vào : .
Vậy hệ có nghiệm duy nhất .
Thử lại: ; ; (đúng cả ba phương trình).
b)
Đưa phương trình có hệ số của bằng lên đầu, rồi khử (lấy và ):
Từ phương trình cuối: . Thế vào phương trình thứ hai:
.
Suy ra và .
Vậy hệ có nghiệm duy nhất .
Thử lại: ; ; (đúng cả ba phương trình).
c)
Khử ở hai phương trình dưới (lấy và ):
Hai phương trình cuối trùng nhau, lấy được (luôn đúng). Hệ đã cho tương đương với hệ hai phương trình nên có vô số nghiệm.
Đặt (). Từ suy ra .
Từ phương trình đầu: .
Vậy hệ có vô số nghiệm với .
(Chẳng hạn cho nghiệm , thử lại thỏa mãn cả ba phương trình.)
d)
Khử tương tự câu
c) (lấy và ):
Lấy được (vô lí).
Vậy hệ vô nghiệm.
e)
Ba phương trình đều chứa nên ta khử trước (lấy và ):
Chia phương trình cuối cho : . Thế vào :
.
Suy ra .
Từ phương trình đầu: .
Vậy hệ có nghiệm duy nhất .
Thử lại: ; ; (đúng cả ba phương trình).
f)
Nhận xét: cộng hai phương trình đầu được , đúng bằng phương trình thứ ba. Do đó lấy được : hệ chỉ còn hai phương trình độc lập nên có vô số nghiệm.
Khử : lấy được .
Thế vào : .
Đặt ().
Vậy hệ có vô số nghiệm với .
(Chẳng hạn cho nghiệm , thử lại thỏa mãn cả ba phương trình.)
Kiểm tra bằng máy tính cầm tay (chức năng giải hệ ba phương trình bậc nhất ba ẩn): câu a) máy cho ; câu
b) máy cho ; câu
e) máy cho (đúng với ); câu
c) và
f) máy báo "Infinite Sol" (vô số nghiệm); câu
d) máy báo "No-Solution" (vô nghiệm). Kết quả khớp với lời giải trên.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.