Giải Vận dụng trang 48 Chuyên đề Tin học 12

Lời giải

Phân tích đề bài. Câu hỏi yêu cầu nêu các *nguy cơ đối với dữ liệu* phát sinh trong hai tình huống: (1) cho người lạ dùng chung máy tính cá nhân, và (2) cho người khác mượn tài khoản truy cập mạng (tài khoản đăng nhập, email, mạng xã hội, tài khoản dịch vụ trực tuyến…). Theo kiến thức Bài 9 — Bảo đảm an toàn dữ liệu, ta xét nguy cơ về *mất mát, rò rỉ, sai lệch và lạm dụng* dữ liệu.

a) Khi cho người lạ sử dụng máy tính cá nhân

- *Lộ, rò rỉ dữ liệu cá nhân:* người lạ có thể xem, sao chép các tệp, ảnh, tài liệu, lịch sử duyệt web, mật khẩu đã lưu trong trình duyệt… dẫn đến lộ thông tin riêng tư.
- *Mất mát hoặc sai lệch dữ liệu:* vô tình hoặc cố ý xóa, sửa, di chuyển, định dạng lại tệp/ổ đĩa khiến dữ liệu bị hỏng hoặc mất.
- *Lây nhiễm phần mềm độc hại:* cắm USB, tải và cài đặt phần mềm không rõ nguồn gốc, truy cập trang web độc hại → máy nhiễm virus, mã độc, phần mềm gián điệp, mã tống tiền (ransomware) làm hỏng hoặc mã hóa dữ liệu.
- *Chiếm quyền và cài phần mềm theo dõi:* có thể cài keylogger/phần mềm gián điệp để ghi lại thao tác bàn phím, đánh cắp mật khẩu và dữ liệu về sau.
- *Truy cập vào các tài khoản đang đăng nhập:* nếu máy còn đăng nhập sẵn email, mạng xã hội, ngân hàng… người lạ có thể đọc, gửi thư, chuyển tiền hoặc thay đổi thông tin tài khoản.

b) Khi cho người khác mượn tài khoản truy cập mạng

- *Lộ thông tin đăng nhập:* mật khẩu bị người mượn biết được, có thể bị dùng lại hoặc tiết lộ cho người khác → mất kiểm soát tài khoản.
- *Lạm dụng, mạo danh:* người mượn dùng tài khoản để đăng bài, gửi thư, bình luận, giao dịch… dưới danh nghĩa của chủ tài khoản, gây hiểu lầm hoặc hậu quả pháp lý mà chủ tài khoản phải chịu trách nhiệm.
- *Rò rỉ dữ liệu lưu trữ trực tuyến:* lộ các dữ liệu gắn với tài khoản như email, tệp trên dịch vụ lưu trữ đám mây, danh bạ, tin nhắn, thông tin thanh toán…
- *Thay đổi, xóa dữ liệu:* người mượn có thể sửa hoặc xóa dữ liệu trong tài khoản, thay đổi mật khẩu/thiết lập bảo mật khiến chủ nhân mất quyền truy cập.
- *Nguy cơ dây chuyền:* nhiều dịch vụ liên kết với nhau, nên lộ một tài khoản (ví dụ email) có thể dẫn tới mất luôn các tài khoản khác dùng email đó để khôi phục mật khẩu.

Kết luận. Cả hai việc trên đều làm mất tính *bí mật* (dữ liệu bị lộ), tính *toàn vẹn* (dữ liệu bị sửa/xóa) và tính *sẵn sàng* (mất quyền truy cập) của dữ liệu. Vì vậy không nên cho người lạ dùng máy tính cá nhân hay cho mượn tài khoản; nếu buộc phải chia sẻ, cần tạo tài khoản khách với quyền hạn hạn chế, đăng xuất khỏi các tài khoản quan trọng và đổi mật khẩu sau khi dùng chung.

Đáp số