Giải Hoạt động 1 trang 82 Chuyên đề Tin học 12
Đề bài
Tìm hiểu vai trò của phân tích tương quan
Phân tích tương quan đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các quyết định ở nhiều lĩnh vực của kinh tế – xã hội. Nó cung cấp thông tin về mối quan hệ giữa các đại lượng biến đổi giúp nhận biết xu hướng và mức độ của mối quan hệ này. Chẳng hạn, thông tin về quan hệ giữa doanh số bán hàng và chi phí quảng cáo, giúp đánh giá hiệu quả của chiến lược quảng cáo và dự đoán mức tăng trưởng doanh số bán hàng. Em hãy cho biết:
a) Một số tình huống trong các lĩnh vực kinh tế – xã hội cần đến các phân tích này?
b) Làm thế nào để nhận biết xu hướng và mức độ tương quan tuyến tính của hai đại lượng biến đổi?
Lời giải
a) Một số tình huống trong kinh tế – xã hội cần đến phân tích tương quan
Phân tích tương quan được dùng khi ta muốn tìm hiểu mối quan hệ giữa hai (hay nhiều) đại lượng biến đổi, nhằm nhận biết xu hướng và mức độ liên hệ giữa chúng để hỗ trợ ra quyết định. Một số tình huống tiêu biểu:
- Kinh doanh – tiếp thị: quan hệ giữa chi phí quảng cáo và doanh số bán hàng; giữa giá bán và lượng hàng tiêu thụ.
- Kinh tế vĩ mô: quan hệ giữa thu nhập bình quân và mức chi tiêu/tiết kiệm của hộ gia đình; giữa lãi suất và lượng vốn đầu tư.
- Giáo dục: quan hệ giữa thời gian tự học và kết quả học tập của học sinh.
- Y tế – sức khỏe: quan hệ giữa chiều cao và cân nặng; giữa số giờ luyện tập thể thao và chỉ số sức khỏe.
- Dân số – xã hội: quan hệ giữa trình độ học vấn và thu nhập; giữa mức độ đô thị hóa và tỉ lệ sinh.
- Nông nghiệp – môi trường: quan hệ giữa lượng phân bón và năng suất cây trồng; giữa nhiệt độ và sản lượng mùa vụ.
Trong các tình huống đó, việc xác định được xu hướng (cùng tăng hay ngược chiều) và mức độ chặt chẽ của mối quan hệ giúp đánh giá hiệu quả, dự báo và đưa ra quyết định hợp lí.
b) Cách nhận biết xu hướng và mức độ tương quan tuyến tính của hai đại lượng biến đổi
Giả sử thu thập được cặp quan sát của hai đại lượng và . Ta nhận biết bằng hai cách hỗ trợ nhau:
*Cách 1 – Trực quan bằng biểu đồ tán xạ (scatter plot):* Biểu diễn các cặp thành các điểm trên mặt phẳng tọa độ.
- Nếu các điểm có xu hướng tụ quanh một đường thẳng đi lên ⇒ hai đại lượng tương quan tuyến tính thuận (X tăng thì Y tăng).
- Nếu các điểm tụ quanh một đường thẳng đi xuống ⇒ tương quan tuyến tính nghịch (X tăng thì Y giảm).
- Nếu các điểm càng bám sát một đường thẳng thì mức độ tương quan càng chặt; nếu phân tán rời rạc, không theo đường thẳng nào thì tương quan tuyến tính yếu hoặc không có.
*Cách 2 – Định lượng bằng hệ số tương quan :* Tính hệ số tương quan tuyến tính (hệ số tương quan Pearson)
trong đó lần lượt là giá trị trung bình của và . Giá trị luôn thỏa mãn và cho biết:
- Dấu của cho biết xu hướng: ⇒ tương quan thuận; ⇒ tương quan nghịch; ⇒ không có tương quan tuyến tính.
- Độ lớn cho biết mức độ chặt chẽ: càng gần thì quan hệ tuyến tính càng chặt; ⇒ các điểm nằm đúng trên một đường thẳng; càng gần thì quan hệ tuyến tính càng lỏng (yếu).
Như vậy, kết hợp biểu đồ tán xạ (nhận biết trực quan) với hệ số tương quan (đo chính xác dấu và độ mạnh), ta xác định được cả xu hướng lẫn mức độ tương quan tuyến tính của hai đại lượng.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.