Chuyên đề học tập Tin học 12

Giải Hoạt động 1 trang 82 Chuyên đề Tin học 12

Bài 14. Phân tích tương quan   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tìm hiểu vai trò của phân tích tương quan

Phân tích tương quan đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các quyết định ở nhiều lĩnh vực của kinh tế – xã hội. Nó cung cấp thông tin về mối quan hệ giữa các đại lượng biến đổi giúp nhận biết xu hướng và mức độ của mối quan hệ này. Chẳng hạn, thông tin về quan hệ giữa doanh số bán hàng và chi phí quảng cáo, giúp đánh giá hiệu quả của chiến lược quảng cáo và dự đoán mức tăng trưởng doanh số bán hàng. Em hãy cho biết:

a) Một số tình huống trong các lĩnh vực kinh tế – xã hội cần đến các phân tích này?

b) Làm thế nào để nhận biết xu hướng và mức độ tương quan tuyến tính của hai đại lượng biến đổi?

Lời giải

a) Một số tình huống trong kinh tế – xã hội cần đến phân tích tương quan

Phân tích tương quan được dùng khi ta muốn tìm hiểu mối quan hệ giữa hai (hay nhiều) đại lượng biến đổi, nhằm nhận biết xu hướng và mức độ liên hệ giữa chúng để hỗ trợ ra quyết định. Một số tình huống tiêu biểu:

- Kinh doanh – tiếp thị: quan hệ giữa chi phí quảng cáo và doanh số bán hàng; giữa giá bán và lượng hàng tiêu thụ.
- Kinh tế vĩ mô: quan hệ giữa thu nhập bình quân và mức chi tiêu/tiết kiệm của hộ gia đình; giữa lãi suất và lượng vốn đầu tư.
- Giáo dục: quan hệ giữa thời gian tự học và kết quả học tập của học sinh.
- Y tế – sức khỏe: quan hệ giữa chiều cao và cân nặng; giữa số giờ luyện tập thể thao và chỉ số sức khỏe.
- Dân số – xã hội: quan hệ giữa trình độ học vấn và thu nhập; giữa mức độ đô thị hóa và tỉ lệ sinh.
- Nông nghiệp – môi trường: quan hệ giữa lượng phân bón và năng suất cây trồng; giữa nhiệt độ và sản lượng mùa vụ.

Trong các tình huống đó, việc xác định được xu hướng (cùng tăng hay ngược chiều) và mức độ chặt chẽ của mối quan hệ giúp đánh giá hiệu quả, dự báo và đưa ra quyết định hợp lí.

b) Cách nhận biết xu hướng và mức độ tương quan tuyến tính của hai đại lượng biến đổi

Giả sử thu thập được nn cặp quan sát (xi,yi)(x_i, y_i) của hai đại lượng XX và YY. Ta nhận biết bằng hai cách hỗ trợ nhau:

*Cách 1 – Trực quan bằng biểu đồ tán xạ (scatter plot):* Biểu diễn các cặp (xi,yi)(x_i, y_i) thành các điểm trên mặt phẳng tọa độ.
- Nếu các điểm có xu hướng tụ quanh một đường thẳng đi lên ⇒ hai đại lượng tương quan tuyến tính thuận (X tăng thì Y tăng).
- Nếu các điểm tụ quanh một đường thẳng đi xuống ⇒ tương quan tuyến tính nghịch (X tăng thì Y giảm).
- Nếu các điểm càng bám sát một đường thẳng thì mức độ tương quan càng chặt; nếu phân tán rời rạc, không theo đường thẳng nào thì tương quan tuyến tính yếu hoặc không có.

*Cách 2 – Định lượng bằng hệ số tương quan rr:* Tính hệ số tương quan tuyến tính (hệ số tương quan Pearson)

r=∑i=1n(xi−xˉ)(yi−yˉ)∑i=1n(xi−xˉ)2⋅∑i=1n(yi−yˉ)2r = \dfrac{\displaystyle\sum_{i=1}^{n}(x_i-\bar{x})(y_i-\bar{y})}{\sqrt{\displaystyle\sum_{i=1}^{n}(x_i-\bar{x})^2}\cdot\sqrt{\displaystyle\sum_{i=1}^{n}(y_i-\bar{y})^2}}

trong đó xˉ, yˉ\bar{x},\ \bar{y} lần lượt là giá trị trung bình của XX và YY. Giá trị rr luôn thỏa mãn −1≤r≤1-1 \le r \le 1 và cho biết:
- Dấu của rr cho biết xu hướng: r>0r>0 ⇒ tương quan thuận; r<0r<0 ⇒ tương quan nghịch; r=0r=0 ⇒ không có tương quan tuyến tính.
- Độ lớn ∣r∣|r| cho biết mức độ chặt chẽ: ∣r∣|r| càng gần 11 thì quan hệ tuyến tính càng chặt; ∣r∣=1|r|=1 ⇒ các điểm nằm đúng trên một đường thẳng; ∣r∣|r| càng gần 00 thì quan hệ tuyến tính càng lỏng (yếu).

Như vậy, kết hợp biểu đồ tán xạ (nhận biết trực quan) với hệ số tương quan rr (đo chính xác dấu và độ mạnh), ta xác định được cả xu hướng lẫn mức độ tương quan tuyến tính của hai đại lượng.

Đáp số

Nêu được các tình huống: chi phí quảng cáo – doanh số, thu nhập – chi tiêu, thời gian tự học – kết quả học tập, chiều cao – cân nặng, phân bón – năng suất, học vấn – thu nhập,…Dùng biểu đồ tán xạ để nhận biết trực quan và tính hệ số tương quan r∈[−1;1]r\in[-1;1]: dấu của rr cho xu hướng (thuận/nghịch), ∣r∣|r| càng gần 1 thì tương quan tuyến tính càng chặt

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.