Giải Luyện tập và vận dụng 2 trang 42 Chuyên đề Sinh học 12

Lời giải

Khái niệm làm cơ sở: Kiểm soát sinh học (biological control) là việc sử dụng các sinh vật sống (thiên địch: vật ăn thịt, vật ký sinh, vi sinh vật gây bệnh) để khống chế số lượng của một loài sinh vật gây hại, giữ cho quần thể gây hại ở mức thấp mà không cần dùng hóa chất.

Ví dụ quan sát/sưu tầm được trong tự nhiên: Bọ rùa khống chế rệp trên cây trồng.

- Loài gây hại: Rệp (rệp muội, aphid) sống bám thành đám ở ngọn non, mặt dưới lá của cây (cây rau, cây ăn quả, cây cảnh…), hút nhựa làm cây còi cọc, lá xoăn vàng và còn truyền virus gây bệnh.
- Thiên địch (tác nhân kiểm soát): Bọ rùa (ví dụ bọ rùa đỏ *Micraspis* sp., bọ rùa 6 vằn…). Cả ấu trùng và con trưởng thành của bọ rùa đều là vật ăn thịt, chuyên ăn rệp.
- Diễn biến em chứng kiến: Khi trên luống rau (hoặc cây hồng, cây ớt) xuất hiện nhiều rệp, sau một thời gian bọ rùa tự tìm đến đẻ trứng ngay cạnh ổ rệp. Ấu trùng và bọ rùa trưởng thành bò trên lá, ăn hết đám rệp. Chỉ sau vài ngày, số lượng rệp giảm rõ rệt, lá non xanh trở lại mà không phải phun thuốc trừ sâu.
- Bản chất sinh thái: Đây là mối quan hệ vật ăn thịt – con mồi trong tự nhiên. Khi con mồi (rệp) nhiều, thiên địch (bọ rùa) tăng theo và làm giảm số lượng con mồi; đó chính là cơ chế kiểm soát sinh học tự nhiên, giúp cân bằng số lượng loài gây hại trong hệ sinh thái.

Một số ví dụ tương tự có thể sưu tầm thêm: chim sâu/chích chòe ăn sâu bướm trên cây; ong mắt đỏ (*Trichogramma*) ký sinh trứng sâu đục thân; ếch, nhái, thằn lằn ăn côn trùng gây hại ngoài đồng; mèo hoang khống chế chuột đồng.

Đáp số