Giải Dừng lại và suy ngẫm 1 trang 53 Chuyên đề Sinh học 12

Lời giải

Để tạo giống cây trồng, vật nuôi có khả năng chống chịu với sâu hại và tác nhân gây bệnh (nấm, vi khuẩn, virus…), người ta đã sử dụng một số kĩ thuật chủ yếu sau:

a) Lai tạo và chọn lọc truyền thống

Lai hữu tính giữa giống có năng suất cao với giống (hoặc loài hoang dại) mang gene kháng sâu, kháng bệnh, rồi chọn lọc qua nhiều thế hệ để thu được giống vừa có năng suất tốt vừa mang đặc tính chống chịu. Ngày nay thường kết hợp với chỉ thị phân tử (MAS) để chọn nhanh các cá thể mang gene kháng mà chưa cần chờ biểu hiện kiểu hình, rút ngắn thời gian chọn giống.

b) Gây đột biến rồi chọn lọc

Dùng các tác nhân gây đột biến (tia phóng xạ, hoá chất…) tác động lên hạt, mô hoặc cơ thể sinh vật để tạo ra các biến dị di truyền, sau đó chọn lọc những cá thể mang đột biến có khả năng kháng sâu bệnh để nhân thành giống mới.

c) Công nghệ gene (chuyển gene – tạo sinh vật biến đổi gene)

Phân lập gene quy định tính kháng rồi chuyển vào hệ gene của cây trồng/vật nuôi. Ví dụ điển hình là chuyển gene *Bt* từ vi khuẩn *Bacillus thuringiensis* mã hoá protein độc (protein Cry) gắn đặc hiệu vào thụ thể ở biểu mô ruột côn trùng, gây rối loạn và tiêu diệt sâu hại (bông Bt, ngô Bt). Ngoài ra còn có kĩ thuật RNA can thiệp (RNAi): cây được biến đổi để tạo RNA sợi đôi (dsRNA) tương đồng với gene thiết yếu của sâu; khi sâu ăn phải, dsRNA làm im lặng gene mục tiêu khiến sâu chết, tính đặc hiệu cao.

d) Công nghệ chỉnh sửa gene (CRISPR/Cas)

Chỉnh sửa chính xác gene liên quan đến tính mẫn cảm hoặc tính kháng của cây đối với tác nhân gây bệnh: làm bất hoạt gene mẫn cảm (*susceptibility gene*) hoặc tăng cường gene kháng, tạo giống chống chịu mà không nhất thiết đưa thêm gene lạ. Ví dụ chỉnh sửa gene *MLO* ở lúa mì tạo giống kháng nấm phấn trắng.

e) Công nghệ tế bào (nuôi cấy mô, dung hợp tế bào trần)

Nuôi cấy mô kết hợp chọn dòng tế bào chống chịu (sàng lọc trên môi trường có độc tố của tác nhân gây bệnh) hoặc dung hợp tế bào trần để kết hợp đặc tính kháng bệnh từ các loài khác nhau, rồi nhân nhanh thành giống mới.

Đáp số