Giải Bài 3 trang 11 Chuyên đề Sinh học 11
Đề bài
Em hãy đề xuất một số biện pháp làm giá đỗ tại nhà để giá mập và ít rễ. Giải thích cơ sở khoa học của việc cải tiến sao cho giá đỗ mập và ít rễ hơn.
Lời giải
Phân tích yêu cầu: Phần ăn được của giá đỗ là trụ mầm (hypocotyl). Muốn giá *mập* thì trụ mầm phải ngắn – to theo chiều ngang và dồn được chất dự trữ từ hai lá mầm; muốn *ít rễ* thì phải hạn chế rễ mầm kéo dài và phân nhánh. Tác nhân then chốt chi phối đồng thời cả hai mục tiêu này là hormone ethylene sinh ra khi cây mầm chịu lực cơ học.
## a) Đề xuất biện pháp làm giá tại nhà
1. Ngâm hạt đậu xanh trong nước ấm (khoảng , kiểu "2 sôi 3 lạnh") 6–8 giờ cho hạt trương, nứt nanh, hoạt hoá enzyme phân giải chất dự trữ.
2. Ủ trong tối hoàn toàn (đậy kín bằng vải/khăn tối màu, để nơi không có ánh sáng).
3. Nén khối giá bằng vật nặng (đĩa/vỉ có vật nặng đè lên) trong suốt quá trình ủ.
4. Tưới nước sạch đều, nhiều lần trong ngày (3–4 lần), giữ ẩm liên tục, thoát nước tốt, không để úng.
5. Chỉ dùng nước sạch, không bón thêm phân hay chất khoáng. Duy trì nhiệt độ –.
##
b) Cơ sở khoa học
Giúp giá mập:
- *Nén bằng vật nặng (cơ sở chính):* lực cơ học cản trở kích thích cây mầm sinh ethylene. Ethylene gây "đáp ứng ba bước" (triple response): ức chế sự kéo dài của trụ mầm nên trụ mầm ngắn lại và phình to theo chiều ngang → giá mập, mọng.
- *Ủ trong tối:* không có ánh sáng nên cây mầm không tạo diệp lục, không quang hợp, không bung lá chuyển sang tự dưỡng. Nhờ đó toàn bộ chất hữu cơ dự trữ trong hai lá mầm được huy động nuôi trụ mầm, giúp trụ mầm mập – mọng, giá trắng, ít đắng.
- *Đủ nước:* bảo đảm áp suất trương (turgor) và trao đổi chất bình thường cho mô trụ mầm phát triển to.
Giúp giá ít rễ:
- *Ethylene từ lực nén:* ngoài làm trụ mầm to – ngắn, ethylene còn ức chế sự kéo dài của rễ mầm → rễ ngắn, ít.
- *Tưới đủ ẩm liên tục:* rễ dài ra và phân nhánh chủ yếu để hướng nước, hút nước (hướng nước – hydrotropism). Môi trường luôn đủ ẩm, đều → cây không cần phát triển bộ rễ để tìm nước → ít rễ.
- *Không bón khoáng:* cây mầm sống nhờ chất dự trữ sẵn trong lá mầm, đủ cho cả quá trình. Không có ion khoáng trong môi trường nên rễ không bị kích thích phân nhánh để hút khoáng; đồng thời giá sạch, an toàn.
Kết luận nhất quán: Ba tác nhân *nén – tối – đủ ẩm, không khoáng* đều cùng hướng tới hai mục tiêu: dồn chất dự trữ và tạo ethylene làm trụ mầm mập, đồng thời hạn chế nhu cầu và sự kéo dài của rễ nên giá ít rễ.
*(Lưu ý sửa so với một số trình bày hay gặp: trong tối cây mầm có hiện tượng mọc vống (etiolation) là kéo dài, mảnh chứ không phải mập; vì vậy không được giải thích "tối gây mọc vống nên giá mập". Yếu tố làm giá mập chính là lực nén → ethylene → trụ mầm ngắn, to ngang, còn tối chỉ giữ giá trắng và dồn chất dự trữ.)*
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.