Giải Câu hỏi trang 52 Chuyên đề Sinh học 11
Đề bài
Ngộ độc thực phẩm là gì? Hãy phân loại các nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm và nêu ví dụ về một số tác nhân gây bệnh.
Lời giải
## 1. Khái niệm
Ngộ độc thực phẩm (ngộ độc thức ăn, trúng thực) là tình trạng bệnh lí xảy ra khi ăn hoặc uống phải thực phẩm bị nhiễm tác nhân gây hại (vi sinh vật, độc tố, hoá chất…) hoặc thực phẩm có chứa sẵn chất độc tự nhiên. Người bị ngộ độc thường có biểu hiện buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, có thể kèm sốt; trường hợp nặng có thể nguy hiểm đến tính mạng.
## 2. Phân loại nguyên nhân và ví dụ tác nhân gây bệnh
Dựa vào nguồn gốc của tác nhân, chia thành 4 nhóm:
### a) Ngộ độc do vi sinh vật và độc tố của chúng
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
- Vi khuẩn và độc tố vi khuẩn: *Salmonella* (thịt gia cầm, trứng sống), *Staphylococcus aureus* – tụ cầu vàng (độc tố chịu nhiệt trong thức ăn chế biến sẵn), *Clostridium botulinum* – sinh độc tố botulinum trong đồ hộp, thực phẩm đóng kín thiếu oxi, *Escherichia coli*, *Vibrio cholerae* (phẩy khuẩn tả).
- Virus: Norovirus, Rotavirus, virus viêm gan A (lây qua thực phẩm, nước nhiễm bẩn).
- Nấm mốc và độc tố nấm mốc: *Aspergillus flavus* mọc trên lạc, ngô ẩm mốc, sinh aflatoxin gây tổn thương gan.
- Kí sinh trùng: giun, sán trong thực phẩm chưa nấu chín.
###
b) Ngộ độc do thực phẩm chứa sẵn chất độc tự nhiên
- Nguồn gốc động vật: tetrodotoxin trong cá nóc (không bị phá huỷ bởi nhiệt), saxitoxin trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ (sò, nghêu, vẹm) tích luỹ từ tảo độc.
- Nguồn gốc thực vật: solanine trong khoai tây mọc mầm/vỏ xanh, cyanide () sinh ra từ sắn và măng tươi chưa luộc kĩ, độc tố (amatoxin) trong một số nấm độc.
###
c) Ngộ độc do thực phẩm bị biến chất, ôi thiu
Thực phẩm giàu đạm, chất béo khi bảo quản không đúng cách bị phân huỷ sinh ra chất độc; ví dụ cá biển ươn sinh histamine gây dị ứng, ngộ độc.
###
d) Ngộ độc do hoá chất
- Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên rau, quả.
- Kim loại nặng: chì (), thuỷ ngân (), asen (), cadimi () tích luỹ qua chuỗi thức ăn.
- Phụ gia, phẩm màu, chất bảo quản ngoài danh mục cho phép hoặc dùng quá liều (hàn the, formaldehyde, rhodamine B…).
## 3. Kết luận
Ngộ độc thực phẩm là bệnh lí do ăn/uống phải thực phẩm nhiễm độc hoặc chứa sẵn chất độc; nguyên nhân được xếp thành 4 nhóm: vi sinh vật và độc tố của chúng, chất độc tự nhiên có sẵn, thực phẩm biến chất – ôi thiu, và hoá chất.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.