Giải Câu hỏi 1 trang 43 Chuyên đề Sinh học 11
Đề bài
Ô nhiễm thực phẩm là gì? Các tác nhân nào có thể gây ô nhiễm thực phẩm và chúng có thể gây ô nhiễm thực phẩm trong những giai đoạn nào? Cho ví dụ minh hoạ.
Lời giải
a) Khái niệm ô nhiễm thực phẩm
Ô nhiễm thực phẩm là sự xuất hiện của các tác nhân gây hại (sinh học, hoá học, vật lí) trong thực phẩm với hàm lượng vượt quá mức cho phép, làm cho thực phẩm bị biến chất, không còn an toàn và có thể gây hại cho sức khoẻ người tiêu dùng khi sử dụng.
b) Các tác nhân gây ô nhiễm thực phẩm
- Tác nhân sinh học: vi khuẩn, virus, nấm mốc, kí sinh trùng (giun, sán)… và độc tố do chúng sinh ra.
- *Ví dụ:* vi khuẩn *Salmonella*, *E. coli*, tụ cầu vàng (*Staphylococcus aureus*); nấm mốc *Aspergillus flavus* sinh độc tố aflatoxin trên lạc, ngô bị mốc.
- Tác nhân hoá học: dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kháng sinh, hormone tăng trưởng; kim loại nặng (chì, thuỷ ngân, arsenic); phụ gia, phẩm màu, chất bảo quản dùng sai quy định; hoá chất thôi nhiễm từ bao bì, dụng cụ.
- *Ví dụ:* rau còn tồn dư thuốc trừ sâu; dùng hàn the, phẩm màu công nghiệp trong giò chả.
- Tác nhân vật lí: các dị vật lẫn vào thực phẩm như mảnh kim loại, mảnh thuỷ tinh, sạn, đất cát, mảnh xương, tóc…
- *Ví dụ:* mảnh kim loại hoặc thuỷ tinh lẫn trong đồ hộp, sạn trong gạo.
c) Các giai đoạn thực phẩm có thể bị ô nhiễm
Thực phẩm có thể bị ô nhiễm ở bất kì khâu nào trong chuỗi cung ứng “từ nông trại đến bàn ăn”:
- Nuôi trồng, sản xuất: đất, nước, phân bón, thức ăn chăn nuôi bị nhiễm bẩn; lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh.
- Thu hoạch, giết mổ: tiếp xúc với môi trường, dụng cụ, tay người không vệ sinh.
- Chế biến: nguồn nước, dụng cụ, bàn tay người chế biến nhiễm vi sinh vật; nhiễm chéo thực phẩm sống – chín; dùng phụ gia sai quy định.
- Bảo quản: sai nhiệt độ, không che đậy → vi khuẩn, nấm mốc phát triển, thực phẩm ôi thiu, mốc.
- Vận chuyển, phân phối, bày bán: để lẫn thực phẩm sống với chín, bụi bẩn, ruồi nhặng.
- Sử dụng: chế biến, bảo quản tại gia đình không hợp vệ sinh.
*Ví dụ minh hoạ:* thịt tươi để lâu ngoài không khí ở nhiệt độ thường bị vi khuẩn xâm nhập và sinh sôi (ô nhiễm sinh học ở khâu bảo quản); lạc, ngô bảo quản nơi ẩm bị nấm mốc sinh aflatoxin; rau phun thuốc trừ sâu rồi thu hoạch ngay nên còn tồn dư hoá chất (ô nhiễm hoá học ở khâu nuôi trồng).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.