Giải Câu hỏi 3 trang 24 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu hỏi 3 (trang 24) — Bài viết về tiểu thuyết *Ông già và biển cả* của Hê-minh-uê

Đây là câu hỏi đọc hiểu văn bản nghị luận văn học: cần chỉ ra (a) *những yếu tố nghệ thuật* mà bài viết đã phân tích và (b) *những kết luận* tác giả rút ra từ các phân tích ấy. Để trả lời, ta bám sát mạch lập luận của văn bản.

a) Các yếu tố nghệ thuật được bài viết phân tích

Bài viết tập trung làm sáng tỏ những phương diện nghệ thuật nổi bật sau của tiểu thuyết:

- Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô: một con người bình dị, đơn độc nhưng kiên cường, mang tầm vóc của con người lí tưởng — vừa chân thực vừa giàu ý nghĩa khái quát, tượng trưng.

- Lối viết theo nguyên lí "tảng băng trôi": văn phong hàm súc, giản dị mà đa nghĩa; phần nổi (câu chuyện đi săn cá) rất ít, còn phần chìm (ý nghĩa biểu tượng, triết lí về con người và cuộc đời) là bảy phần chìm dưới nước, buộc người đọc phải tự khám phá, đồng sáng tạo.

- Hệ thống hình ảnh giàu tính biểu tượng, đa nghĩa: con cá kiếm khổng lồ (biểu tượng cho vẻ đẹp, cho ước mơ và thành quả lao động), biển cả bao la (biểu tượng cho cuộc đời, cho thiên nhiên vừa hào phóng vừa nghiệt ngã), đàn cá mập (những trở lực, thử thách phá hoại thành quả).

- Ngôn ngữ và cách trần thuật: nghệ thuật độc thoại nội tâm và "đối thoại" của ông lão (với con cá, với chính mình, với biển), lời kể ngắn gọn, chi tiết chân thực mà giàu sức gợi, tạo nên chiều sâu tâm lí và tính đa thanh cho tác phẩm.

- Sự kết hợp giữa yếu tố hiện thực và tính biểu tượng: một câu chuyện đời thường, cụ thể được nâng lên thành một biểu tượng nghệ thuật, một áng văn giàu chất triết lí về thân phận và bản lĩnh con người.

b) Những kết luận tác giả rút ra từ các phân tích đó

Từ việc phân tích các yếu tố nghệ thuật trên, tác giả bài viết đi đến những kết luận:

- *Ông già và biển cả* là một kiệt tác, kết tinh tài năng nghệ thuật bậc thầy của Hê-minh-uê, tiêu biểu cho phong cách và nguyên lí sáng tác "tảng băng trôi" của ông.

- Bằng bút pháp giản dị mà hàm súc, tác phẩm gửi gắm một thông điệp nhân văn sâu sắc: ngợi ca vẻ đẹp, sức mạnh, ý chí và phẩm giá của con người trong cuộc chiến đấu chinh phục thiên nhiên và vượt lên nghịch cảnh — kết tinh ở chân lí "Con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại".

- Chính chiều sâu biểu tượng và tính đa nghĩa đã làm nên sức sống lâu bền, giá trị tư tưởng và nghệ thuật lớn lao của tác phẩm, khiến nó vượt khỏi khuôn khổ một câu chuyện đi biển để trở thành một biểu tượng nghệ thuật mang tầm nhân loại.