Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Bài 4 trang 57 Chuyên đề Ngữ văn 11

Luyện tập, vận dụng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Vận dụng hiểu biết về tình huống giao tiếp (đề tài, quan hệ giữa những người tham gia vào giao tiếp, kênh giao tiếp) để thảo luận, phân tích và đánh giá về sự phù hợp của việc sử dụng các yếu tố mới của ngôn ngữ trong một văn bản tự chọn.

Gợi ý:

– Sự phù hợp của một yếu tố ngôn ngữ nói chung và yếu tố mới của ngôn ngữ nói riêng tuỳ thuộc vào tình huống giao tiếp mà yếu tố ngôn ngữ đó được sử dụng. Bài tập này tạo cơ hội cho bạn vận dụng kiến thức về tình huống giao tiếp để thảo luận, phân tích và đánh giá sự phù hợp đó.

– Trước hết, cần chọn một văn bản có yếu tố mới của ngôn ngữ. Văn bản đó có thể thuộc bất kì loại văn bản nào (văn bản văn học, văn bản nghị luận, văn bản thông tin), văn bản viết hoặc văn bản nói (một bài phát biểu, một cuộc hội thoại) miễn là có các yếu tố mới của ngôn ngữ như thuật ngữ khoa học hay từ ngữ thông thường, nhất là từ ngữ chỉ các thiết bị, ứng dụng công nghệ mới được mượn từ tiếng nước ngoài, tiếng lóng,... Có thể chọn một bản tin trên một tờ báo, một văn bản quảng cáo sản phẩm mới,... Các bạn cũng có thể chọn một số văn bản có nội dung là cuộc hội thoại trong các chương trình giải trí trên truyền hình,... Để chuẩn bị nội dung thảo luận, cần nhận biết các yếu tố mới của ngôn ngữ và phân chia những yếu tố đó theo từng loại như đã nêu trong Phần 2 của chuyên đề này.

– Kết quả phân tích, đánh giá các yếu tố mới đó có thể là tích cực (phù hợp) hoặc tiêu cực (không phù hợp). Kết quả đó căn cứ vào những yếu tố cụ thể của tình huống giao tiếp như: Văn bản đó viết hay nói về vấn đề gì? Ai là người viết hay người nói? Văn bản đó dùng để viết hay nói cho ai? Văn bản đó được truyền tải qua kênh giao tiếp nào (viết hay nói, giao tiếp trực tiếp hay qua phương tiện công nghệ, văn bản ngôn ngữ hay văn bản đa phương thức,...)?

Gợi ý trả lời

Hướng dẫn vận dụng và bài làm mẫu

Bài tập yêu cầu dùng kiến thức về tình huống giao tiếp (đề tài; quan hệ giữa những người tham gia giao tiếp; kênh giao tiếp) để phân tích, đánh giá sự phù hợp của các *yếu tố mới của ngôn ngữ* trong một văn bản tự chọn. Có thể trình bày theo ba bước sau.

a) Chọn văn bản và nhận biết các yếu tố mới của ngôn ngữ

- *Chọn văn bản:* một bản tin công nghệ trên báo điện tử (ví dụ bài giới thiệu một mẫu điện thoại thông minh mới).
- *Nhận biết và phân loại các yếu tố mới* (theo các loại đã nêu ở Phần 2 của chuyên đề):
+ Thuật ngữ khoa học – công nghệ: *chip xử lí, cảm biến, độ phân giải, tần số quét.*
+ Từ ngữ chỉ thiết bị, ứng dụng công nghệ mượn từ tiếng nước ngoài: *smartphone, camera, pin sạc nhanh, livestream, app.*
+ Từ ngữ thông thường mang nghĩa mới / cách dùng mới: *"cày" game, màn hình "mượt".*
+ Tiếng lóng, khẩu ngữ mạng: *"xịn sò", "cực phẩm", "chốt đơn".*

→ *Kết quả bước a:* văn bản có đầy đủ các loại yếu tố mới, thuận lợi cho việc phân tích.

b) Phân tích theo các yếu tố của tình huống giao tiếp

- Đề tài: văn bản nói về sản phẩm công nghệ mới ⇒ việc dùng *thuật ngữ khoa học* và *từ mượn chỉ thiết bị, ứng dụng* là tất yếu, vì nhiều khái niệm chưa có từ thuần Việt tương đương, hoặc từ mượn đã quen thuộc, ngắn gọn, chính xác (*smartphone, camera, chip*).
- Quan hệ giữa những người tham gia giao tiếp: người viết là phóng viên/biên tập viên công nghệ; người đọc là độc giả quan tâm công nghệ, phần lớn là giới trẻ. Quan hệ không quá trang trọng, có tính chia sẻ, gần gũi ⇒ cho phép xen *khẩu ngữ, tiếng lóng* (*xịn sò, cực phẩm*) để tạo không khí thân mật, hấp dẫn.
- Kênh giao tiếp: văn bản viết, đăng trên báo điện tử, là văn bản đa phương thức (kèm hình ảnh, thông số, có khi cả video) ⇒ môi trường mạng vốn chấp nhận và lan truyền nhanh các từ ngữ mới; dùng từ mượn/khẩu ngữ giúp bài gần với ngôn ngữ của cộng đồng người đọc trực tuyến.

c) Đánh giá sự phù hợp (tích cực / tiêu cực)

- *Phù hợp (tích cực):*
+ Các thuật ngữ và từ mượn chỉ công nghệ phù hợp với đề tài và kênh giao tiếp: ngắn gọn, chính xác, đúng chuẩn của lĩnh vực, giúp truyền đạt thông tin rõ ràng.
+ Một lượng vừa phải *khẩu ngữ, tiếng lóng* phù hợp với quan hệ thân mật và đối tượng trẻ, làm bài tin sinh động, dễ tiếp nhận.
- *Chưa phù hợp (tiêu cực) – cần điều chỉnh:*
+ Nếu lạm dụng tiếng lóng, từ mượn chưa phổ biến mà không chú giải thì có thể gây khó hiểu cho người đọc lớn tuổi, làm giảm tính chuẩn mực, trang trọng của một văn bản thông tin.
+ Một số từ có thể thay bằng từ thuần Việt đã có (*ứng dụng* thay cho *app*) để giữ sự trong sáng của tiếng Việt khi ngữ cảnh không bắt buộc.

Kết luận: Sự phù hợp của yếu tố mới của ngôn ngữ không cố định mà tuỳ thuộc vào tình huống giao tiếp. Trong văn bản đã chọn, phần lớn yếu tố mới là *phù hợp* vì ăn khớp với đề tài công nghệ, quan hệ giao tiếp thân mật và kênh giao tiếp trên môi trường mạng; chỉ cần dùng có chừng mực, tránh lạm dụng tiếng lóng và ưu tiên từ thuần Việt khi có thể, để vừa hiện đại, hấp dẫn vừa giữ được chuẩn mực và sự trong sáng của tiếng Việt.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.