Giải Bài 2 trang 46 Chuyên đề Ngữ văn 11
Đề bài
Bạn hiểu như thế nào về "tính mới" của một yếu tố ngôn ngữ?
Gợi ý trả lời
Phân tích yêu cầu: "Tính mới" là một trong những đặc điểm quan trọng để nhận diện và đánh giá sự vận động, phát triển của ngôn ngữ trong đời sống xã hội hiện đại. Có thể hiểu khái niệm này qua các ý sau:
a) "Tính mới" là gì?
"Tính mới" của một yếu tố ngôn ngữ (một từ ngữ, một cách kết hợp từ, một cách diễn đạt, một nghĩa mới…) là đặc điểm cho thấy yếu tố đó *mới xuất hiện* hoặc *mới được dùng theo một cách khác trước đây* trong giao tiếp của cộng đồng. Nó phản ánh khả năng ngôn ngữ luôn vận động, sinh sôi để đáp ứng nhu cầu nhận thức và giao tiếp của con người trong từng giai đoạn.
b) "Tính mới" biểu hiện ở những dạng nào?
- *Mới về hình thức (từ ngữ mới hoàn toàn):* những từ, ngữ chưa từng có, được tạo ra hoặc vay mượn để gọi tên sự vật, hiện tượng mới. Ví dụ: *ngân hàng số, điện toán đám mây, cư dân mạng, phủ sóng, sống ảo*.
- *Mới về nghĩa (từ cũ mang nghĩa mới):* yếu tố ngôn ngữ vốn đã có nhưng được dùng với một nét nghĩa chưa từng có trước đó. Ví dụ: *"gạch đá"* (lời chê bai, phản ứng gay gắt trên mạng), *"bão"* (lượng tương tác lớn), *"like, thả tim"*.
- *Mới về cách kết hợp, cách dùng:* những kết hợp từ, cấu trúc hay phong cách diễn đạt mới mẻ, thường nảy sinh trên mạng xã hội, trong giới trẻ.
c) Vì sao ngôn ngữ nảy sinh yếu tố mới?
Đời sống xã hội hiện đại thay đổi nhanh (khoa học – công nghệ, kinh tế, văn hóa, hội nhập quốc tế…) làm xuất hiện nhiều sự vật, khái niệm, quan hệ mới. Ngôn ngữ phải tạo ra hoặc tiếp nhận các yếu tố mới để kịp thời định danh và diễn đạt. Vì vậy, "tính mới" gắn liền với *nhu cầu giao tiếp* và *sự phát triển của xã hội*.
d) Lưu ý khi đánh giá "tính mới":
"Tính mới" có tính *tương đối* và gắn với *thời điểm, cộng đồng* sử dụng: một yếu tố mới với thế hệ này có thể quen thuộc với thế hệ khác; một yếu tố mới hôm nay có thể trở thành thông dụng, mất dần "tính mới" (được chuẩn hóa) hoặc ngược lại bị đào thải. Khi dùng, cần cân nhắc tính chuẩn mực, trong sáng của tiếng Việt, không lạm dụng những yếu tố mới một cách tùy tiện.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.