Giải Câu 1 trang 43 Chuyên đề Ngữ văn 11
Đề bài
Các từ ngữ mới trong tiếng Việt được hình thành theo những phương thức chủ yếu nào?
Gợi ý trả lời
Theo nội dung Chuyên đề học tập Ngữ văn 11 (Kết nối tri thức), khi xã hội phát triển, nhu cầu giao tiếp và định danh các sự vật, hiện tượng, khái niệm mới khiến vốn từ tiếng Việt không ngừng được bổ sung. Các từ ngữ mới được hình thành theo ba phương thức chủ yếu sau:
a) Tạo từ ngữ mới dựa trên các yếu tố và quy tắc cấu tạo từ sẵn có của tiếng Việt
Đây là phương thức cơ bản nhất: người ta dùng những tiếng (hình vị) và những cách cấu tạo từ vốn có của tiếng Việt (chủ yếu là ghép và láy) để tạo nên từ ngữ mới.
- Ghép các yếu tố thuần Việt hoặc Hán Việt có sẵn: *máy tính, tên lửa, cầu truyền hình, vùng xanh, điện thoại thông minh, công nghệ cao*.
- Nhờ phương thức này, từ ngữ mới vừa gọi được sự vật, khái niệm mới, vừa dễ hiểu vì mỗi yếu tố đều có nghĩa quen thuộc.
b) Vay mượn từ ngữ của ngôn ngữ khác
Tiếng Việt tiếp nhận (mượn) từ ngữ của các ngôn ngữ khác để gọi tên những sự vật, khái niệm mới du nhập.
- Mượn tiếng Hán (từ Hán Việt): *độc lập, tự do, kinh tế, chính trị, văn hóa…*
- Mượn các ngôn ngữ Ấn – Âu (tiếng Pháp, tiếng Anh): *cà phê, xà phòng, ô tô, ti vi, in-tơ-nét (internet), video, ma-két-tinh (marketing)…*
- Từ mượn có thể được Việt hóa về âm và chữ viết, hoặc giữ nguyên dạng, giúp vốn từ tiếng Việt thêm phong phú.
c) Tạo nghĩa mới cho từ ngữ đã có (chuyển nghĩa)
Không tạo ra vỏ âm thanh mới mà gán thêm nghĩa mới cho những từ ngữ đã có sẵn, thường theo cơ chế ẩn dụ, hoán dụ.
- *chuột* (con chuột) → *chuột* (thiết bị điều khiển máy tính); *cò* (con cò) → *cò* (người môi giới); *sốt* (sốt cao) → *sốt* (giá cả tăng đột biến: *sốt đất, sốt giá*); *cổng* → *cổng thông tin điện tử*.
- Nhờ đó một từ có thêm nghĩa mới, đáp ứng nhu cầu diễn đạt mà không cần tạo thêm từ mới.
Kết luận: Từ ngữ mới trong tiếng Việt chủ yếu được hình thành bằng ba con đường: (1) cấu tạo từ mới từ yếu tố và quy tắc sẵn có, (2) vay mượn tiếng nước ngoài, và (3) tạo nghĩa mới cho từ ngữ đã có.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.