Mục lục Bài 1/62
Chuyên đề học tập Ngữ văn 10

Giải Câu hỏi trang 25 Chuyên đề Ngữ văn 10

Chuyên đề học tập Ngữ văn lớp 10 - Phần phân tích bài ca dao "Trong đầm gì đẹp bằng sen"   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trong nghiên cứu về ca dao, việc so sánh các dị bản có ý nghĩa gì?
(văn bản: Trong đầm gì đẹp bằng sen (ca dao))

Gợi ý trả lời

Mở ý: Ca dao là sáng tác dân gian, tồn tại chủ yếu bằng con đường truyền miệng nên không có một "văn bản gốc" cố định. Trong quá trình lưu truyền, mỗi vùng miền, mỗi thế hệ lại có thể thêm, bớt, đổi chữ, đổi dòng… tạo nên nhiều dị bản cùng tồn tại. Vì vậy, so sánh các dị bản là một thao tác quan trọng khi nghiên cứu ca dao. Việc này có những ý nghĩa sau:

a) Giúp hiểu đúng và sâu hơn nội dung, nghệ thuật của bài ca dao

- Đặt các dị bản cạnh nhau, người nghiên cứu nhận ra chỗ nào là phần ổn định (cốt lõi) được giữ qua mọi bản, chỗ nào là phần dễ thay đổi.
- Từ sự khác biệt về từ ngữ, hình ảnh, cách gieo vần, người đọc thấy rõ hơn sắc thái nghĩa và giá trị thẩm mĩ của từng cách diễn đạt, qua đó hiểu bài ca dao đầy đủ, tinh tế hơn. (Ví dụ với bài *Trong đầm gì đẹp bằng sen*: so sánh các cách nói ở dòng kết giúp làm nổi bật ý "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn".)

b) Thấy được quy luật tồn tại và lưu truyền của ca dao (tính dị bản, tính tập thể, tính truyền miệng)

- Sự tồn tại nhiều dị bản chính là bằng chứng cho đặc trưng của văn học dân gian: được sáng tạo và sửa đổi bởi tập thể, lưu truyền bằng miệng qua không gian và thời gian.
- So sánh dị bản giúp hình dung con đường một bài ca dao được tiếp nhận, biến đổi ở các địa phương, thời kì khác nhau.

c) Góp phần xác định dị bản tiêu biểu / "bản hay" và dấu ấn vùng miền, thời đại

- Qua đối chiếu, người nghiên cứu có cơ sở để nhận xét bản nào diễn đạt hay hơn, hợp lí hơn về nghĩa và về nghệ thuật, từ đó lựa chọn bản tiêu biểu để phân tích, giảng dạy.
- Những khác biệt trong dị bản còn cho thấy dấu ấn ngôn ngữ, phong tục, tâm lí của từng vùng miền và từng thời kì lịch sử.

Kết ý: Như vậy, so sánh dị bản không phải để tìm một "bản gốc" duy nhất, mà để hiểu đúng, hiểu sâu bài ca dao, nhận ra đặc trưng dân gian của nó và thấy được sự sáng tạo phong phú của nhân dân trong quá trình lưu truyền.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.