Giải Câu hỏi 1 trang 11 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Gợi ý trình bày (chia sẻ trải nghiệm thực tế về thờ cúng tổ tiên ở gia đình em):

Dưới đây là một bài chia sẻ mẫu về việc thực hành thờ cúng tổ tiên tại gia đình; em có thể dựa vào đó để kể lại trải nghiệm thật của gia đình/dòng họ mình theo các ý: thời gian, địa điểm, thành phần tham dự, nghi thức chính và ý nghĩa.

a) Thời gian: Gia đình em thực hành thờ cúng tổ tiên vào các dịp chính trong năm như: ngày giỗ (ngày mất) của ông bà, các ngày lễ, Tết Nguyên đán (từ chiều 30 Tết đến hết mùng 3), ngày Rằm và mùng Một hằng tháng, tiết Thanh minh, lễ Vu Lan (Rằm tháng Bảy). Ngoài ra, mỗi khi gia đình có việc hệ trọng (cưới hỏi, thi cử, làm nhà, con cháu đi xa về...) đều thắp hương báo cáo tổ tiên.

b) Địa điểm: Việc thờ cúng diễn ra tại bàn thờ gia tiên đặt ở gian trang trọng nhất trong nhà. Trên bàn thờ có bát hương, di ảnh ông bà, bài vị, đèn/nến, bình hoa, mâm ngũ quả. Với việc cúng tổ họ thì được tổ chức tại nhà thờ họ (từ đường) của dòng họ ở quê.

c) Thành phần tham dự: Gồm những người trong gia đình — ông bà, cha mẹ, con cháu; vào ngày giỗ lớn hoặc dịp Tết thì có đông đủ anh em họ hàng nội ngoại cùng về sum họp. Người lớn tuổi nhất hoặc trưởng họ thường đứng ra làm chủ lễ.

d) Các nghi thức chính:
- Dọn dẹp, lau chùi bàn thờ sạch sẽ; bày biện mâm cỗ (cỗ mặn hoặc cỗ chay), hoa quả, trầu cau, rượu, nước.
- Người chủ lễ ăn mặc chỉnh tề, thắp hương, khấn vái mời tổ tiên về hưởng lễ và cầu mong tổ tiên phù hộ cho con cháu bình an, mạnh khỏe.
- Con cháu lần lượt thắp hương, vái lạy trước bàn thờ để tỏ lòng thành kính.
- Khi hương tàn (hết tuần hương), gia đình hạ lễ, hóa vàng mã (nếu có) rồi cùng nhau thụ lộc — quây quần ăn bữa cơm sum họp.

e) Ý nghĩa:
- Thể hiện lòng hiếu thảo, sự biết ơn và tưởng nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của ông bà, tổ tiên — thể hiện đạo lí "uống nước nhớ nguồn", "ăn quả nhớ kẻ trồng cây".
- Gắn kết các thế hệ, củng cố tình cảm gia đình, dòng họ; là dịp để con cháu sum họp, nhắc nhở nhau giữ gìn gia phong, nền nếp.
- Là một nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng truyền thống lâu đời của người Việt, góp phần giáo dục đạo đức, giữ gìn và trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc qua các thế hệ.