Giải Câu hỏi trang 9 Chuyên đề Giáo dục kinh tế và pháp luật 12

Gợi ý trả lời

1/ Những biến đổi tích cực, tiêu cực của văn hoá dưới tác động của phát triển kinh tế qua thông tin trên và bổ sung thêm

a) Những biến đổi tích cực được phản ánh trong thông tin:

- Thay đổi suy nghĩ, nếp sống, lối sống của người nông dân theo hướng năng động, hiện đại hơn: quen với tư duy dịch vụ, lối sống gắn với sự nhanh nhạy và bình đẳng của thị trường.
- Xuất hiện văn hoá ứng xử hiện đại, lối sống công nghiệp coi trọng tốc độ và hiệu quả bên cạnh lối sống nghĩa tình đậm chất làng quê vẫn được duy trì → tạo nên sự giao thoa văn hoá giữa truyền thống và hiện đại.
- Người dân ngày càng quan tâm hơn đến việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống; đầu tư nâng cấp các thiết chế văn hoá cơ sở (cổng làng, nhà văn hoá, đình, chùa,...).
- Hình thành cảnh quan nông thôn xanh, sạch, đẹp; người dân tự hào, có ý thức xây dựng và giới thiệu về quê hương mình.
- Tăng cường sự hợp tác, liên kết cộng đồng theo chuỗi, theo hội, nhóm để tạo giá trị cao hơn.

b) Những biến đổi tiêu cực được phản ánh trong thông tin:

- Lối sống thị trường coi trọng sự hưởng thụ và sòng phẳng có nguy cơ làm phai nhạt tình làng nghĩa xóm, lối sống nghĩa tình truyền thống.
- Việc “dịch vụ hoá” các sinh hoạt văn hoá truyền thống (cưới, tang, mừng thọ, lễ hội...) qua các đơn vị tổ chức sự kiện tuy tiện lợi, chuyên nghiệp nhưng dễ làm mai một tính cộng đồng, sự gắn kết, tham gia trực tiếp của người dân và có thể làm biến dạng, thương mại hoá các giá trị văn hoá truyền thống.

c) Kể thêm những biến đổi tích cực, tiêu cực khác của văn hoá do phát triển kinh tế mang lại:

*Biến đổi tích cực khác:*
- Trình độ dân trí, nhu cầu hưởng thụ văn hoá của người dân được nâng cao; điều kiện tiếp cận giáo dục, thông tin, khoa học – công nghệ ngày càng thuận lợi.
- Đời sống văn hoá tinh thần phong phú, đa dạng hơn; giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hoá của các vùng miền, các quốc gia được mở rộng.
- Hình thành những giá trị, chuẩn mực văn hoá mới phù hợp với nền kinh tế thị trường: tác phong công nghiệp, tôn trọng pháp luật, ý thức tự chủ, sáng tạo, năng động.

*Biến đổi tiêu cực khác:*
- Nguy cơ mai một, mất dần một số giá trị văn hoá truyền thống, phong tục, tập quán, nghề thủ công, tiếng nói... của cộng đồng.
- Xuất hiện lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, đề cao vật chất; sự du nhập của những sản phẩm văn hoá độc hại, lai căng, không phù hợp với thuần phong mĩ tục.
- Sự phân hoá trong hưởng thụ văn hoá giữa các nhóm dân cư, giữa thành thị và nông thôn; một số tệ nạn xã hội có điều kiện phát sinh.

2/ Nguyên nhân dẫn đến những biến đổi tích cực, tiêu cực của văn hoá dưới tác động của phát triển kinh tế

- Kinh tế là nền tảng, cơ sở vật chất của đời sống xã hội; khi kinh tế phát triển, phương thức sản xuất, điều kiện sống, lao động của con người thay đổi thì tất yếu kéo theo sự biến đổi của văn hoá (văn hoá là lĩnh vực phản ánh và chịu sự quy định của kinh tế).
- Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đa dạng hoá ngành nghề, phát triển kinh tế thị trường và quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đô thị hoá làm thay đổi tư duy, nếp sống, lối sống, các quan hệ và thiết chế văn hoá.
- Quá trình hội nhập, mở cửa, giao lưu kinh tế – văn hoá và sự phát triển của khoa học – công nghệ, thông tin truyền thông tạo điều kiện tiếp thu những giá trị văn hoá mới, tiến bộ (tích cực), đồng thời cũng là con đường du nhập của những yếu tố văn hoá tiêu cực, độc hại.
- Chủ trương, chính sách của Nhà nước và địa phương (các chương trình phát triển nông nghiệp – nông thôn – nông dân, xây dựng nông thôn mới...) định hướng, thúc đẩy những biến đổi văn hoá theo hướng tích cực.
- Mặt trái của kinh tế thị trường (chạy theo lợi nhuận, cạnh tranh, phân hoá giàu nghèo) cùng với ý thức giữ gìn, chọn lọc của mỗi người, mỗi cộng đồng chưa cao là nguyên nhân làm nảy sinh những biến đổi tiêu cực của văn hoá.