Chuyên đề học tập Hoá học 11

Giải Câu hỏi trang 34 Chuyên đề Hoá học 11

Bài 6. Điều chế glucosamine hydrochloride từ vỏ tôm   Đã kiểm

Đề bài

Glucosamine là gì? Em có biết cách tự điều chế glucosamine từ những nguyên liệu sẵn có trong gia đình không?

Lời giải

a) Glucosamine là gì?

- Glucosamine (tên hệ thống: 2-amino-2-deoxy-D-glucose) là một amino đường (monosaccharide chứa nhóm amino), là dẫn xuất của glucose trong đó nhóm −OH-OH ở nguyên tử carbon số 2 được thay bằng nhóm amino −NH2-NH_2.
- Công thức phân tử: C6H13NO5C_6H_{13}NO_5 (phân tử khối M=179M = 179). Là chất rắn kết tinh, tan tốt trong nước.
- Trong tự nhiên, glucosamine là đơn vị cấu tạo của chitin — polysaccharide tạo nên vỏ của tôm, cua, các loài giáp xác và thành tế bào nấm. Trong chitin, các mắt xích thực chất là *N*-acetylglucosamine (nhóm −NH2-NH_2 đã được acetyl hoá thành −NHCOCH3-NHCOCH_3) nối với nhau bằng liên kết glycoside β\beta-1,4.
- Ứng dụng: thường dùng ở dạng muối glucosamine hydrochloride (C6H13NO5⋅HClC_6H_{13}NO_5\cdot HCl) làm thực phẩm chức năng, thuốc hỗ trợ xương khớp.

b) Có thể tự điều chế glucosamine từ nguyên liệu trong gia đình không?

- Nguyên liệu sẵn có: vỏ tôm, vỏ cua (giàu chitin) — thứ bỏ đi trong bếp. Hoá chất cần dùng là acid chlohydric HClHCl đặc.
- Nguyên tắc: đun vỏ tôm, cua với HClHCl để thuỷ phân chitin; liên kết glycoside bị cắt, đồng thời nhóm acetyl −NHCOCH3-NHCOCH_3 bị thuỷ phân giải phóng acetic acid và tạo ra nhóm −NH2-NH_2, nhóm này kết hợp với HClHCl cho glucosamine hydrochloride tan trong dung dịch:

(C8H13NO5)n+n HCl+2n H2O→ton C6H13NO5⋅HCl+n CH3COOH(C_8H_{13}NO_5)_n + n\,HCl + 2n\,H_2O \xrightarrow{t^o} n\,C_6H_{13}NO_5\cdot HCl + n\,CH_3COOH

(mỗi mắt xích chitin là C8H13NO5C_8H_{13}NO_5; cân bằng cho thấy cần 2n2n phân tử nước và sinh ra acetic acid — bảo toàn đủ nguyên tố carbon.)

- Các bước (sơ lược):
- *Bước 1 — Loại protein:* ngâm vỏ tôm khô trong dung dịch NaOHNaOH loãng, lọc, rửa sạch.
- *Bước 2 — Loại khoáng:* ngâm trong HClHCl loãng (~5%) đến hết sủi bọt (CO2CO_2) để loại CaCO3CaCO_3; lọc lấy chitin thô, rửa trung tính.
- *Bước 3 — Thuỷ phân:* đun hồi lưu chitin thô với HClHCl đặc trong nhiều giờ.
- *Bước 4 — Kết tinh:* cô bớt dung dịch, làm lạnh để glucosamine hydrochloride kết tinh; lọc, rửa, sấy khô.

- Kết luận: Nguyên liệu (vỏ tôm, cua) hoàn toàn sẵn có, nhưng không nên tự điều chế tại nhà vì phải dùng HClHCl đặc, đun nóng lâu, sinh hơi acid độc và ăn mòn, lại cần dụng cụ chịu acid cùng kĩ thuật tinh chế. Việc này cần thực hiện ở phòng thí nghiệm/cơ sở có đủ điều kiện an toàn.

Đáp số

Glucosamine là amino đường C6H13NO5C_6H_{13}NO_5 (M=179M=179), dẫn xuất của glucose (nhóm −OH-OH ở C2 thay bằng −NH2-NH_2), là đơn vị cấu tạo của chitin trong vỏ tôm, cua.Có thể thu glucosamine hydrochloride bằng cách loại protein (NaOH loãng) → loại khoáng (HCl loãng) → thuỷ phân chitin trong HCl đặc, nóng rồi kết tinh; nhưng KHÔNG nên tự làm tại nhà vì dùng acid đặc, độc, cần điều kiện an toàn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.